Startseite

Medaille

"Er bewegte den Meereswind"
Verleihung der Chrzanowski Medaille an Dr. Dietmar Albrecht

Die Kaschubisch-Pommersche Vereinigung (Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie) in Danzig hat dem Leiter der Academia Baltica Dr.  Dietmar Albrecht für seine Verdienste um die Kaschubei und die  deutsch-polnische Nachbarschaft die Bernard-Chrzanowski-Medaille verliehen, die unter dem Motto steht "Er bewegte den Meereswind". Träger dieser Medaille  ist neben anderen Günter Grass. Die feierliche Verleihung fand am 27.  September 2003 im Haus der Kaschubisch-Pommerschen Vereinigung in Danzig statt. Wir veröffentlichen die deutsche und polnische Fassung der Laudatio von Professor Józef Borzyszkowski und der Danksagung des Laureaten Dr. Dietmar Albrecht.
 



Chrzanowski Medaille

 

Über den Weg Dr. Dietmar Albrechts
in die Kaschubei, nach Pommern und ... Sarmatien
Józef Borzyszkowski

Der Namensgeber der Medaille „Er bewegte den Meereswind” entdeckte die Kaschubei und die Ostsee für den polnischen Leser vor beinahe 100 Jahren, also noch vor dem ersten Weltkrieg. Bernard Chrzanowski – von ihm ist die Rede - war Kunstmäzen und Abgeordneter für den Reichstag in Berlin. In seiner Tätigkeit festigte er die Bande zwischen den Kaschuben und Polen und forderte zugleich die Eigenständigkeit der Kaschuben unter Polen und Deutschen. Er setzte sich sowohl für die Entwicklung der Demokratie in Deutschland ein als auch für die Wiedergeburt der polnischen Staatlichkeit. Wie wenige unter seinen Landsleuten förderte er als Bürger Posens das Wissen um das Meer und das Land am Meer Pomorze-Pommern, und dies nicht nur in der polnischen Welt.

Im Blick auf die bisherigen Laureaten - Polen, Deutsche und ein Österreicher, Schriftsteller, Musiker, Filmemacher und Wissenschaftler – halte ich fest, dass der diesjährige Empfänger der Medaille Dr. Dietmar Albrecht diesen um Danzig, die Kaschubei und Pommerellen verdienten Kreis von Persönlichkeiten in Wissenschaft, Kunst und Kultur würdig stärkt.

Seinen Weg, der ihn bis Danzig und zu unserer Medaille, zu den Kaschuben und nach Pommerellen und Sarmatien führte, trat er vor 62 Jahren an, als er im Jahre 1941 im niederschlesischen Neisse als der dritte Sohn des Berufssoldaten Herbert Albrecht auf die Welt kam. Fünf Jahre später wurde er zwangsweise ausgesiedelt (im Polnischen brauchen wir das „zwangsweise“ nicht hinzuzufügen, da es sich in diesem Zusammenhang von selbst versteht). Mit der Mutter und den Brüdern gelangte er nach Nordhorn im Nordwesten deutschen Gebietes an der deutsch-holländischen Grenze.

Dort besuchte er in den Jahren 1948 bis 1961 die Volksschule und das Gymnasium. Er leistete anschließend seinen Wehrdienst und studierte Rechts-, Politik- und Sozialwissenschaften an den Universitäten in Freiburg und Berlin. Während des Studiums unternahm er 1964 eine mehrmonatige Studienreise durch Polen, die Tschechoslowakei, Ungarn, Rumänien und Bulgarien. Sein Studium schloss er 1968 als Diplom-Politologe ab. Als Sonderstipendiat der Stiftung Volkswagenwerk forschte er die folgenden drei Jahre in Bonn, Hongkong und Stanford/Kalifornien, vertiefte sein Wissen und lernte so die Welt, neue Probleme und neue Lösungen kennen. 1971 bis 1976 arbeitete er als Lehrkraft am Ostasiatischen Seminar der Freien Universität Berlin, an deren Philosophischer Fakultät er im Jahre 1976 promovierte.

Als nächste Etappe seines schöpferischen Lebens folgte sein Engagement an der Akademie Sankelmark im deutsch-dänischen Grenzland. Dort begann er seine Arbeit auf die DDR, Polen und das Baltikum zu gewichten. Er hielt Gastvorlesungen an den Universitäten Stettin, Wilna, Łódź und Krakau und organisierte und leitete Studienreisen nach Pommern, in die Kaschubei, nach Ostpreußen, Schlesien und in die baltischen Republiken. 1988 besuchte er zum ersten Male die Kaschubei.

In den zehn Jahren von 1991 bis 2001 leitete er die 1988 gegründete Ostsee-Akademie, die unter der Trägerschaft der Pommerschen Landsmannschaft in Lübeck-Travemünde im großzügigen und modernen Pommern-Zentrum wirkte. Unter seiner Leitung fanden Jahr für Jahr um die vierzig Konferenzen, Seminare, Begegnungen und Studienreisen statt zur Erkundung, Bewahrung und Entwicklung des gemeinsamen kulturellen Erbes und zur Gestaltung neuer Nachbarschaft zwischen Deutschen und Polen ebenso wie zwischen Deutschen und Tschechen, Litauern, Letten, Esten, Russen und Ukrainern. Zu einem der Schwerpunkte dieser Arbeit wurde die Verständigung zwischen dem deutschen Pommern und dem polnischen Kaschubenland. Einer der vielen Partner der Ostsee-Akademie in Ostmitteleuropa wurde der Kreis um die Kaschubisch-Pommerschen Vereinigung und die Danziger Universität.

Wesentliche und nachhaltige Leistung der Ostsee-Akademie unter Führung Dr. Albrechts wurde eine Reihe wertvoller Publikationen. Neben der Zeitschrift „Mare Balticum - Kultur, Geschichte, Gegenwart“ mit Beiträgen auch über die Kaschuben sind zwei grundlegende deutsch-polnische Publikationen zu nennen, die unter großen Mühen - nicht zuletzt hinsichtlich der Arbeitsleistung und diplomatischen Kunst des Mitautors und für die Ostsee-Akademie als Herausgeber zeichnenden Dr. Dietmar Albrecht - entstanden. Es sind dies zum einen die Dokumentation Stettin/Szczecin 1945-1946, die gemeinsam mit dem Institut für Geschichte des Universität Szczecin 1994 herausgegeben wurde, und zum andern der Sammelband Kaschubisch-Pommersche Heimat. Geschichte und Gegenwart, erschienen 2000 in Danzig und Lübeck in Zusammenarbeit mit der Kaschubisch-Pommerschen Vereinigung und dem Kaschubischen Institut. Große Schwierigkeiten und Auseinandersetzungen begleiteten die Entstehung beider Werke besonders auf deutscher Seite, die ein Erscheinen infragestellten. Die Veröffentlichung des zweiten Buches bezahlte Dr. Albrecht im übrigen mit der Vertiefung des Konflikts mit der Führung der Pommerschen Landsmannschaft über Inhalte und Ziele der akademischen Arbeit. Der Konflikt führte einerseits zum Abschied Dr. Albrechts von der Ostsee-Akademie, bewirkte jedoch andererseits eine Vergrößerung und Verstärkung des Kreises seiner Freunde und Anhänger. So konnte im Dezember 2001 die neue Academia Baltica ins Leben gerufen werden, die erneut von Dr. Albrecht geleitet wird.

In einem Seminar zur kaschubisch-pommerschen Problematik im Kontext der deutsch-polnischen Geschichte konnte die Academia Baltica im Frühjahr 2002 das kaschubisch-pommersche Heimatbuch der deutschen Öffentlichkeit vorstellen. Auf der Tagesordnung jenes Seminars stand ebenso die Vorführung des DokumentarfilmsZwischen Völkern, gedreht von Mirosław Bork zur Geschichte Danzigs und der Kaschubei zwischen Polen und Deutschen.

Neben seiner organisatorischen Arbeit zu den Themenbereichen Politik und Geschichte des Ostseeraumes und seiner editorischen Arbeit dürfen wir unseren Laureaten als einen Publizisten und Schriftsteller mit der Seele eines Dichters würdigen, der tief verankert ist in der Tradition Sarmatiens, Ostmitteleuropas und der Kultur des slawisch-deutschen Grenzraumes – eines gemeinsamen kulturellen Erbes also nicht nur der Deutschen und Polen.

1995 erschien im Verlag des Norddeutschen Kulturwerks in Lüneburg eine besondere Reportage zu Dr. Albrechts Reisen und historisch-literarische Studien - sein Buch Wege nach Sarmatien. Zehn Tage Preußenland. Orte, Texte, Zeichen, das inzwischen ins Litauische, Russische und Polnische übertragen wurde. Zwei Jahre später erblickte ein weiteres Buch von Dr. Albrecht das Licht, nämlich Verlorene Zeit. Gerhart Hauptmann. Von Hiddensee bis Agnetendorf, das noch auf seine polnische Übersetzung und Herausgabe wartet. Wege nach Sarmatien wurde von Henryk Sekulski ins Polnische übertragen und in der Wiederentdeckung von Welten überschriebenen und von Robert Traba herausgegebenen wunderschönen Serie der Kulturgemeinschaft „Borussia“ in Allenstein 2003 veröffentlicht (ich empfehle es - es ist in der früheren Ossolineum-Buchhandlung zu haben!). Auf dem Buchumschlag dieser Publikation schreibt der Herausgeber über die gesamte Serie, sie sei vom Versuch getragen, die uns umgebende Welt zu begreifen. Vom Buch Dr. Albrechts heißt es dort, es sei

 


die Aufzeichnung einer wirklichen und einer imaginären literarischen Reise in das Land der alten Preußen und nach Litauen. Der Autor beginnt seine Wanderung in Gnesen und dem Kulmerland, um anschließend die Landschaften u.a. Mohrungens, Königsbergs, Tilsits, der Kurischen Nehrung und Tauroggens, des literarischen Issa-Tales, Wilnas und Masurens zu durchwandern. Während all dieser Reisen mischen sich vergangene und gegenwärtige Welten unterschiedlicher Kulturen und Völker. Der Schriftsteller nimmt sie nicht nur durch das Prisma des literarischen Schaffens u.a. von J.G. Herder, Ernst Wiechert, Hermann Sudermann, Czesław Miłosz und Siegfried Lenz wahr, sondern verbindet sie der gegenwärtigen Landschaft des kulturellen Wandels in Polen, Litauen, Russland und Deutschland. Sein literarischer Reiseführer öffnet eine neue Dimension partnerschaftlichen Miteinanders in den deutsch-polnischen Beziehungen. An die Stelle des Anspruchs auf „Ausschließlichkeit“ setzt er Entdeckerfreude und Verständnis für das jeweils Andere. Dieses Interesse am Kennenlernen anderer Kulturen begleitet den Autor zumindest seit seinen sinologischen Studien und seiner Tätigkeit an der Freien Universität Berlin (...).

 

 

Der Autor, der im Mittelpunkt unserer heutigen Feier steht, beginnt sein Buch Wege nach Sarmatien mit dem folgenden Zitat aus Pan Tadeusz von Adam Mickiewicz:

 


Das einz’ge Glück noch wohnt in diesen Zonen,
Das uns der Himmel gnädig noch gelassen:
Das Land der Kindheit, wie auf hohen Thronen

Die Sehnsucht wohnt. – Oh, könnt‘ ich’s doch erfassen.
Es ist so rein wie unsre erste Liebe.
Ein heilig Land, wo unbekannt das Hassen.

Und dieses Bild steht heute im Getriebe
Der schlimmen  Welt noch klar vor unsern Blicken
Wie einst. – Oh, dass es immer doch so bliebe!

 

 

Das Buch schließt mit dem Gedicht Absage von Johannes Bobrowski, seiner Sehnsucht nach der verlorenen Heimat, einer Sehnsucht, vor der sein lyrisches Ich ihn zu bewahren sucht aus dem Bewusstsein eigener Schuld. Jedoch die Sehnsucht bleibt... Das Buch Dr. Albrechts gewährt uns einen tieferen Einblick in die Gemeinsamkeit unserer Geschichte, die Geschichte dieses uns gemeinsamen Weltwinkels im Osten Mitteleuropas.

In diesem Europa, im Zentrum seines organisatorischen, politischen und literarischen Engagements liegen auch die Kaschubei und Pommern. Zeugnis dieses Engagements unseres Laureaten sind seine Zuwendung zum einen für den Roman und die Hauptfigur von Aleksander Majkowskis Das abenteuerliche Leben des Remus, zum anderen für die Danziger Trilogie von Günter Grass. Aber größtes Zeugnis seines Engagements bleibt das obenerwähnte Werk Kaschubisch-Pommersche Heimat. Ich empfehle wärmstens vor allem die Einführung Dr. Albrechts sowohl als separate Lektüre als auch als Ausgangspunkt vertiefter Reflexion und zweifellos auch als Echo auf die Auseinandersetzungen um Projekte und Meinungen von Erika Steinbach und ihresgleichen, die auch in den Kreisen der Pommerschen Landsmannschaft gegenwärtig sind.

In meiner Laudatio dürfen nicht die Worte von Professor Gerard Labuda fehlen – des Meisters unseres Rates für die Verleihung der Bernard-Chrzanowski-Medaille und gleichzeitig eines der mit ihr Ausgezeichneten. In seiner Rezension unseres gemeinsamen Heimatbuches, die im dritten Band der „Acta Cassubiana“ erschien, schrieb Labuda über die Einführung von Dr. Albrecht:

 


es erklingen [dort] viele nostalgische Töne und Reminiszenzen, die zum einen auf den Titel des bekannten Buches Von einem unbekannten Volke in Deutschland weisen, zum anderen auf die sagenhafte Gestalt von Remus, und in der Gegenwart vor allem auf die weitbekannte Danziger Trilogie von Günter Grass, die mit der symbolischen Blechtrommel ihren Anfang nimmt.

 

 

Gerard Labuda hält abschließend fest, dass den Sammelband „eine Annäherung der Sorgen beider Gemeinschaften präge“ und „die beiden Herausgeber (...) sich um die kaschubische Sache, und nicht nur um diese, sondern auch um die polnische und deutsche verdient gemacht hätten, indem sie für die Verwirklichung ihrer Pläne solch ein ausgesuchtes Forscherteam gewannen (...). Per aspera ad astra - frei übersetzt Über rauhe Pfade auf zu den Sternen.

In Anerkennung der Gesamtleistung von Dr. Albrecht und seinen Mitarbeitern vor allem in der Ostsee-Akademie und in der Academia Baltica, von denen Dr. Christian Pletzing heute anwesend ist, möchte ich meine Überzeugung wiederholen – und für uns alle, also für den gesamten Rat für die Verleihung der Bernard-Chrzanowski-Medaille „Er bewegte den Meereswind“: Dr. Dietmar Albrecht hat sich um die kaschubische Sache - und nicht nur um die kaschubische, sondern auch um die polnische und die deutsche - verdient gemacht. Ich habe die große Ehre, ihn für diese Verdienste mit der Medaille der Kaschubisch-Pommerschen Vereinigung auszuzeichnen. Dies möchte ich mit unserem Dank und den besten Wünsche verbinden: ad multos annos auch jenen, die ihm bei der täglichen guten Arbeit zur Seite stehen!

(Übersetzung ins Deutsche von Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk)
 

***

 

O drodze dr. Dietmara Albrechta
ku Kaszubom, Pomorzu i... Sarmacji
Józef Borzyszkowski

Patron medalu „Poruszył wiatr od Morza”, mecenas i poseł polski do parlamentu Rzeszy Bernard Chrzanowski, przed niemal 100 laty, w okresie poprzedzającym wybuch I wojny światowej, odkrywał Kaszuby i Morze Bałtyckie czytelnikowi polskiemu; umacniał więzi Kaszubów z Polską i upominał się o podmiotowość Kaszubów wśród Polaków i Polaków wśród Niemców – nie tylko w Berlinie; działał na rzecz rozwoju demokracji w państwie niemieckim oraz odrodzenia państwa polskiego. Jak mało kto z rodaków, mieszkając w Poznaniu, promował morze i Pomorze, nie tylko w polskim świecie.

Znając dotychczasowych laureatów Medalu, wśród których są Polacy, Austriak i Niemcy – pisarze, muzyk, filmowiec i uczeni, historycy i językoznawcy, można powiedzieć, iż tegoroczny bohater naszej medalowej uroczystości, dr Dietmar Albrecht dobitnie wzmacnia to zasłużone nie tylko dla Gdańska, Kaszubów i Pomorzan grono mistrzów nauki i różnych dziedzin kultury i sztuki.

Jego droga ku Gdańskowi i do Medalu, ku Kaszubom, Pomorzu i Sarmacji, rozpoczęła się przed 62 laty, kiedy to w 1941 r. urodził się w dolnośląskiej Neisse-Nysie, jako trzeci syn zawodowego żołnierza Herberta Albrechta. Pięć lat później w 1946 r. został wysiedlony (w języku polskim nie musimy dodawać przy wysiedleniu słowa „przymusowo”, bo to oczywiste) wraz z matką i braćmi na zachodnio-północny skraj niemieckiego terytorium – do Nordhorn w pobliżu granicy niemiecko-holenderskiej.

W tymże Nordhorn w latach 1948-1961 był uczniem szkoły powszechnej i gimnazjum. Następnie w latach 1961-1963 odbył obowiązkową służbę wojskową. Po jej ukończeniu w latach 1963-1968 podjął  studia w zakresie politologii, prawa i socjologii na uniwersytetach we Freiburgu i Berlinie. Podczas ich trwania odbył wielomiesięczną, swoistą podróż studyjną do Polski, Czechosłowacji, Rumunii i Bułgarii w 1964 r. Studia ukończył w 1968 r. z dyplomem politologa. Jako stypendysta Fundacji Volkswagena przez kolejne trzy lata przebywał w Bonn, Hongkongu i Stanford w Kalifornii, poszerzając wiedzę, poznając świat, nowe problemy i rozwiązania. W latach 1971-1976 pracował jako nauczyciel akademicki – znawca problematyki Chin, w ramach Seminarium Wschodnioazjatyckiego Wolnego Uniwersytetu w Berlinie. Tam też w 1976 r. na Wydziale Filozoficznym miała miejsce jego promocja doktorska.

Kolejny etap jego twórczego życia, lata 1977-1991, związany był z pracą na stanowisku docenta – dyrektora w Akademii Sankelmark na pograniczu duńsko-niemieckim. Głównym polem jego działania były sprawy DDR, Polski i krajów bałtyckich. W tymże czasie odbył gościnnie wykłady na uniwersytetach w Krakowie, Łodzi, Wilnie i Szczecinie. Był też organizatorem i kierownikiem podróży studyjnych na Pomorze i Kaszuby, do Prus Wschodnich i na Śląsk, do krajów – republik bałtyckich.

Dziesięciolecie 1991-2001 to okres, w którym kierował założoną w 1988 r. Ostsee-Akademie, działającą pod patronatem Ziomkostwa Zachodnio-Pomorskiego w Lubece – Travemünde, gdzie zlokalizowane jest olbrzymie i nowoczesne Pommern-Zentrum.

Pod jego kierownictwem w tejże Akademii Bałtyckiej odbywało się corocznie około 40 konferencji, seminariów, spotkań, podróży studyjnych, ukierunkowanych na poznanie, zachowanie i rozwój wspólnego dziedzictwa historii i kultury, na budowanie nowego sąsiedztwa między Niemcami i Polakami, jak również z Czechami, Litwinami, Łotyszami, Estończykami, Ukraińcami i Rosjanami. Jednym z punktów ciężkości w tych działaniach było porozumienie między niemieckim Pomorzem i polskimi Kaszubami. Jednym z wielu partnerów Ostsee Akademie w Europie Środkowo-Wschodniej stało się wówczas środowisko Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego i Uniwersytetu Gdańskiego.

Ważnym i trwałym osiągnięciem Ostsee-Akademie i jej kierownika D. Albrechta są liczne publikacje. Obok czasopism „Mare Balticum.” i „Kultur. Geschichte. Gegenwart”, na łamach których znajdziemy również teksty o Kaszubach, przywołać trzeba dwa wręcz pomnikowe wydawnictwa polsko-niemieckie, okupione wielkim wysiłkiem pracy i dyplomacji ich współwydawcy i współredaktora po stronie Ostsee Akademie, dr. D. Albrechta. Są to tom dokumentów-wspomnień pt. Stettin – Szczecin 1945-1946, wydany w 1994 r. wspólnie z Instytutem Historii Uniwersytetu Szczecińskiego oraz Pomorze – Mała Ojczyzna Kaszubów. (Historia i współczesność)/ Kaschubisch-Pommersche Heimat (Geschiche und Gegenwart), Gdańsk-Lübeck 2000, wydana wspólnie ze Zrzeszeniem Kaszubsko-Pomorskim i Instytutem Kaszubskim w Gdańsku. Powstaniu obu książek towarzyszyły ogromne trudności i perturbacje, zwłaszcza po stronie niemieckiej, zagrażające ukazaniu się jednego i drugiego dzieła. Ich ukazanie się ich współtwórca – dr D. Albrecht opłacił między innymi pogłębieniem się jego konfliktu z kierownictwem pomorskiego landsmanszaftu, dotyczącego treści i celów pracy Akademii. Konflikt ten zakończył się opuszczeniem stanowiska kierownika Ostsee-Akademie przez dr. D. Albrechta oraz powiększeniem grona jego przyjaciół i zwolenników prowadzonej przezeń pracy.

Dzięki nim w grudniu  2001 r. powołana została nowa Akademia Baltica w Lubece, której dyrektorem jest D. Albrecht, gdzie miała miejsce już w 2002 r., wraz z inauguracją jej działalności, kolejna konferencja poświęcona problematyce kaszubsko-pomorskiej w kontekście dziejów polsko-niemieckich i promocja naszego Heimatbuchu oraz filmu dokumentalnego Pomiędzy narodami, wyreżyserowanego przez Mirosława Borka, a dotyczącego najnowszych dziejów Gdańska i Kaszubów pomiędzy Polską i Niemcami.

Obok działalności organizacyjnej, zakorzenionej w problematyce politologii i historii krajów nadbałtyckich, jak również prac redaktorskich i edytorskich, trzeba spojrzeć na
dr. D. Albrechta jako na publicystę i pisarza o poetyckiej duszy, mocno zakorzenionego w tradycji dawnej Sarmacji, Europy Środkowo-Wschodniej, słowiańsko-niemieckiego pogranicza kultury, wspólnego dziedzictwa – nie tylko Polaków i Niemców. W 1995 r. w wydawnictwie Nordeutsches Kulturwerk w Lüneburgu ukazała się jego książka, stanowiąca swoisty reportaż z podróży oraz studiów historyczno-literackich pt. Wege nach Sarmatien. Zehn Tage Preussenland. Orte, Texte, Zeichen, przetłumaczona na języki litewski, rosyjski i polski. Dwa lata później światło dzienne ujrzała druga książka D. Albrechta pt. Verlorene Zeit. Gerhart Hauptmann. Von Hiddensee bis Agnetendorf, Lüneburg 1997 i czekająca dotąd na polskiego tłumacza.

Wege nach Sarmatien, czyli Ku Sarmacji. Dziesięć dni w Prusach. Miejsca, teksty, znaki, przełożył na język polski Henryk Sekulski, a wydała, dzięki pomocy finansowej Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, Wspólnota Kulturowa „Borussia”, Olsztyn 2003. (Polecam! Dostępna jeszcze w księgarni byłego „Ossolineum”). Książka ta ukazała się w pięknej serii „Borussi”, zatytułowanej „Odkrywanie Światów”, ukazującej się pod redakcją Roberta Traby.

Na okładce tejże książki przeczytać można słowa polskiego wydawcy, dotyczące całej serii, której publikacje „łączy jedna idea: próba zrozumienia otaczającego nas świata”. W odniesieniu do książki D. Albrechta czytamy między innymi: „... jest rejestracją rzeczywistej i wyimaginowanej literackiej podróży do krainy dawnych Prusów i na Litwę. Autor rozpoczyna swoją wędrówkę od Gniezna i Ziemi Chełmińskiej, by następnie przemierzać krajobrazy m.in. Morąga, Królewca, Tylży, Mierzei Kurońskiej, Taurogów, literackiej doliny Issy, Wilna i Mazur.

We wszystkich tych podróżach miesza się dawny i współczesny świat różnych kultur i narodów. Dietmar Albrecht postrzega go nie tylko przez pryzmat  twórczości J.G. Herdera, Ernesta Wiecherta, Hermana Sudermanna, Czesława Miłosza i Siegfrieda Lenza, ale również wkomponowuje go we współczesny pejzaż przemian kulturowych Polski, Litwy, Rosji i Niemiec. Jego literacki przewodnik otwiera nowy wymiar rozumienia partnerstwa w stosunkach polsko-niemieckich. Prawo »wyłączności« zastępuje radością odkrywania i poznawania inności.

Ciekawość poznawania różnorodnych kultur towarzyszy Autorowi (...) od czasów studiów sinologicznych i pracy na Wolnym Uniwersytecie w Berlinie (...)”.
Sam autor – nasz bohater – książkę Ku Sarmacji rozpoczął tekstem – szczególnego rodzaju wstępem – pt. Kraina, która lśni w oddali, zaczynającym się słowami Adama Mickiewicza z Pana Tadeusza:

 


Kraj lat dziecinnych ! On zawsze zostanie
święty i czysty jak pierwsze kochanie,
Nie zaburzony błędów przypomnieniem,
Nie podkopany nadziei złudzeniem.
Ani zmieniony wypadków strumieniem.
Gdziem rzadko płakał, a nigdy nie zgrzytał,
Te kraje rad bym myślami powitał.



 

Z kolei ostatnią część książki kończy autor słowami Johannesa Bobrowskiego z wiersza Odmowa, wyrażającego tęsknotę za utraconą ziemią ojczystą, przed którą to tęsknotą próbuje się bronić autor-poeta, świadom również poczucia winy. Ale tęsknota nie przemija, a książka D. Albrechta pozwala nam lepiej zrozumieć naszą wspólną przeszłość i teraźniejszość – tego naszego wschodniego zakątka środkowej Europy.

W tejże Europie, w centrum zainteresowań organizacyjno-politycznych i literackich D. Albrechta leżą także Kaszuby i Pomorze. Świadczy o tym fascynacja D. Albrechta powieścią Aleksandra Majkowskiego (i postacią jej głównego bohatera) Żëcë i przigode Remusa, jak i gdańską trylogię Güntera Grassa. Przede wszystkim świadczy o tym przywołana książka Pomorze. Mała Ojczyzna Kaszubów, z której dziś należałoby przypomnieć niemal w całości wprowadzenie jej współredaktora – D. Albrechta! Polecam je jako samodzielną lekturę i punkt wyjścia dla pogłębionej refleksji, w której niewątpliwie znajdzie się echo ostatnich dyskusji, wywołanych nieszczęsnymi projektami i poglądami poseł Eriki Steinbach i ludzi jej bliskich, obecnych także w kręgach ziomkostwa Pomorzan i Westpreussen.

Sądzę, że w mojej laudacji winny jednak się znaleźć słowa wielkiego mistrza naszej Kapituły Medalu im. Bernarda Chrzanowskiego „Poruszył wiatr od morza”, zarazem jednego z jego laureatów, prof. Gerarda Labudy. On to w recenzji-laudacji  naszego wspólnego Heimatbuchu, opublikowanej w t. III „Acta Cassubiana”, między innymi stwierdził, że we wprowadzeniu D. Albrechta „pobrzmiewa sporo tonów nostalgicznych i reminiscencji kojarzących się nadal już to z tytułem znanej książki o »nieznanym ludzie w Niemczech«, z legendarną  postacią Remusa, a obecnie przede wszystkim ze znaną epopeją Güntera Grassa w jego trylogii, rozpoczynającej się od symbolicznego »Blaszanego  bębenka«”.

 
Na koniec recenzji napisał :

 


Podsumowanie jest utrzymane w tonie bardziej zbliżonym do trosk wspólnych obu społecznościom (...) Obaj redaktorzy (...) dobrze zasłużyli się »sprawie kaszubskiej« i nie tylko kaszubskiej, lecz także polskiej i niemieckiej, pozyskując do jego wydawniczej realizacji tak dobrany zespół badawczy. (...) Per aspera ad astra – co w wolnej parafrazie można oddać słowami – Do gwiazd dociera się stromą drogą.

 

 

Uwzględniając całość dokonań D. Albrechta i jego współpracowników, zwłaszcza w Ostsee Academie i Academia Baltica, z której jest tu obecny dr Christian Pletzing, można powtórzyć raz jeszcze to przekonanie, oczywiste dla nas – dla całej Kapituły Medalu im. Bernarda Chrzanowskiego „Poruszył wiatr od morza” – dr Dietmar Albrecht dobrze zasłużył się sprawie kaszubskiej i nie tylko kaszubskiej, lecz także „polskiej i niemieckiej”. I stąd dla niego nasze Zrzeszeniowe wyróżnienie i nasza wdzięczność oraz najlepsze życzenia „Ad multos annos!”, także dla tych, którzy Go w tej dobrej pracy na co dzień wspierają!

***

 

 

Danksagung
Dietmar Albrecht

Die Ehrung durch Sie hat mich überrascht. Sie berührt mich sehr. Ich danke Ihnen.

Ich erinnere am Schloss zu Rheinsberg in der Mark Brandenburg das Grabmal des Prinzen Heinrich, des Bruders des großen und Ihnen wohlbekannten Preußenkönigs Friedrich. Fünfzig Jahre, von 1753 bis zu seinem Tode 1802, hielt hier Prinz Heinrich seinen Gegenhof, voller Esprit und voller Spott auf den großen Bruder in Potsdam. Seine Grabschrift hat Prinz Heinrich selbst verfasst, in der in Rheinsberg gepflegten Sprache der Höfe:

 


Passant,
Souviens-toi que la perfection n‘est point sur la terre.
Si je n‘ai pu être le meilleur des hommes,
Je ne suis point au nombre des méchans...

Vorübergehender,
Erinnere dich, dass es Vollkommenheit auf Erden nicht gibt,
Habe ich auch nicht der beste der Menschen sein können,
So gehöre ich doch nicht zur Zahl der Schlechten...



 

Wenn ich dieses Fazit einmal ziehen darf, will ich zufrieden sein.

*

1964, als junger Student, wanderte ich ein erstes Mal nach Polen. Ich wanderte tatsächlich, zu Fuß, über die Schneekoppe dorthin, wo der Junge 1946 als Vierjähriger mit Brüdern und Mutter hatte losziehen müssen.

Zauberort Riesengebirge! Andere Zauberorte hatte der Junge an Küchentischen aufgesaugt: Breslau, Masuren, Memel, Königsberg, Kaschubei, eine Kaschubei wie Böhmen, Mähren, Siebenbürgen. Im übrigen aber schwiegen die Mütter, vor allem aber die heimkehrenden Väter sich aus.

Der Schüler las 1959 von Oskar dem Trommler und von der kaschubischen Großtante Anna Koljaiczek. Kaschuben wie die Anna Koljaiczek kommen vom Lande, haben kleine Pachthöfe mit Hühnern, einer Kuh, zwei Schweinen, einige Morgen Kartoffelacker, etwas Gerste und Roggen, ein paar Apfelbäume. Das reicht niemals ganz. Eingeklemmt zwischen Pommern und Danzig, zwischen Deutschen und Polen, leben diese Kaschuben ländlich, praktisch und ein wenig schlitzohrig wie alle kleinen Völker unter den großen, außerhalb der Zeit und unbestimmbar, eine Art von Ur-Volk, das den politischen Wahnsinn der umgebenden Völker überlebt - ihre Kriege und Fluchten, ihre Vertreibungen und Optionen. So las ich bei Günter Grass von den Kaschuben.

Und dann las der Universitätsassistent 1972 im „Tagebuch einer Schnecke“ vom Fahrradhändler Anton Stomma aus Karthaus/Kartuzy, geboren im Dreikaiserjahr 1888. Stommas kaschubische Eltern nehmen Höfe in Pacht und wirtschaften sie runter. Da Westpreußen damals preußisch ist, lernt Stomma in der Schule deutsch sprechen, aber kaum lesen und wenig schreiben. Zu Hause spricht man kaschubisch, und polnisch spricht man, wenn Besuch kommt aus Berent/Kościerzyna oder Dirschau/Tczew. Die Preußen nennt Stomma Piefkes. Vor dem Krieg dient er beim Infanterieregiment in Strasburg/Brodnica an der Grenze zu Russisch Polen, nicht weit vom Durcheinander um Levins Mühle, über die aber Johannes Bobrowski schreibt. Der Weltkrieg setzt Anton Stommas Preußenhaß außer Kurs.

Stommas Tochter Lisbeth lernt in der Schule polnisch sprechen, aber kaum lesen und schreiben. Zu Hause spricht man kaschubisch oder - solange Besuch aus Berent und Dirschau kommt - deutsch. 1940 beantragt Stomma die Eindeutschung. Beim Ausfüllen der Fragebögen, beim Entdecken halbwegs deutschstämmiger Verwandter und bei der Niederschrift seines Lebenslaufes kämpft er um jeden Buchstaben. Langsam lernt Stomma schreiben. Den Danziger Vorposten lesen lernt er nie. Als 1945 den sowjetischen Truppen bald polnische nachrücken, läuft Stomma mit einer roten Armbinde durch Karthaus und wird gefürchtet.

Das lernte ich von den Kaschuben, die wie die Litauer und Masuren im Osten des Preußenlands den Rand der Geschichte säumen.

Und dann stieß ich auf Majkowskis „Remus“! Ich denke, Józef Borzyszkowski gab den Anstoß, als er mir und meinen Mitreisenden Ende der achtziger Jahre, zur Zeit der großen Wende, von den Kaschuben erzählte und durch die Kaschubei führte, von Piasnitz bis nach Pelplin.

Wer in der Kaschubei kannte nicht Remus, den Stotterer mit der Ritterseele, der die Königstochter gesehen hat und das versunkene Schloss? Ohne Remus fand keine Kirchweih und kein Jahrmarkt statt in Lippusch/Lipusz oder Berent/Kościerzyna, in Bruß/Brusy am Wdzidzensee oder in Stendsitz/Stężyca an den Ufern der Radaune/Radunia. Sogar im arg eingedeutschten Bütow kauften sie vom Karren des Remus Rosenkränze, Erbauungsbücher, Liederhefte. Remus bat weder um Dittchen noch um barmherzige Almosen. Unter seinen Lumpen und hinter der stolpernden Zunge barg er die wundersame Seele des kaschubischen David, der den Kampf wagt mit dem preußischen Gendarm.

Der Einödhof der Sablotzki im kaschubischen Lipno unweit des Wdzidzensees lebt, gleich dem Sowirog der Wiechertschen Jerominkinder am masurischen Niedersee/Jezioro Nidzkie, geborgen in Wäldern, die der Krieg nicht kennt. Von dort nimmt Remus den Auftrag mit, das Schloss der Kaschuben aufzurichten: Es wird sich ein der Welt unbekanntes Volk erheben, von dem die Geschichte längst nicht mehr schreibt. Und dieses Volk wird wieder sein Land pflügen und mit Schiffen die Meere befahren. Dann wird sich die Welt erinnern, dass in längst vergangenen Zeiten ein Volk gelebt hat, und sie wird sich wundern, dass es wieder lebt.

Remus wandert durchs Land der Kaschuben bis hinauf zum Zarnowitzer See und weiter hinüber ins Land der Slowinzen. Im Schloss der Mlotk auf Sarbske am Sarsener See/Jezioro Sarbsko trifft Remus auf den letzten der kaschubischen Herrn:

Du, den dein Freund Remus nennt, willst also bis zu den äußersten Grenzen der kaschubischen Sprache vordringen? Wenn du nach Westen bis zur Leba gehst, wirst du noch immer Fischer unsere Sprache sprechen hören. In Glowitz predigt der Pastor noch jeden Sonntag für die alten Leute kaschubisch, oder wie wir hier sagen, slowinzisch. Sogar noch weiter bis an den Gardener See sprechen die alten Fischer wie wir. Aber das sind die letzten Sonnenstrahlen, die jeden Augenblick erlöschen werden. Die Jungen verstehen die Sprache ihrer Eltern nicht mehr, sie wird mit den Alten ins Grab gehen...

Auf dem Friedhof neben der Kirche jenes Glowitz/Główszyce im Süden des Lebasees/Jezioro Łebsko liegt wie anderenorts die kaschubische neben der deutschen Welt. Auf der kaschubischen Hälfte, so sieht Remus, blühen die Glockenblumen wie vor den Fenstern in den Gärten der heimatlichen Kaschubei. Aus dem Wald von Blumen ragen die Kreuze der Kaschuben in seltsamen Formen aus Eisen geschmiedet und ihre Grabtafeln aus Holz geschnitzt und bemalt in den Farben der Blumen ringsum. Auf die deutsche Ordnung sieht die Kirche von Glowitz wie eine Glucke auf fremde Eier, die sie ausgebrütet hat: schwarz stehen in der neuen Hälfte des Friedhofs ihre Kreuze und ausgerichtet wie ein Heer.

Remus vermag den Funken des Ormuzd nicht zu entfachen und das Schloss der Kaschuben nicht zu errichten. In der Johannisnacht auf dem Bocksberg Liska am Weg von Gostomie zum Dlugisee/Jezioro Długie versagt Remus angesichts des Smentk, der mit dem Fremden im Bunde ist.

Dieses bittere Ende gibt Majkowski dem „Remus“just zu der Zeit, als die Kaschubei sich im polnischen Staat verankert. Majkowski erlebt den Terror Hitlerdeutschlands nicht mehr, die kaltblütige Liquidierung so vieler Kaschuben, den Auszug der Deutschen (und der protestantischen Kaschuben). Und er erlebt nicht, wie heute in all den wunden Territorien dieses Jahrhunderts die Menschen ihre eigene und besondere Identität entdecken.

Solche regionale Identität hilft den Menschen zum Bewußtsein ihrer selbst, zur Einsicht in eigene Möglichkeiten, in eigenes Vermögen, zur Fähigkeit, die eigene Welt selbst zu gestalten. Aus regionalem Selbstbewußtsein summieren sich nationale und transnationale Politik.

Regionales Selbstbewusstsein schafft parallel zu nationaler und territorialer Souveränität ein ineinandergreifendes Puzzle lokaler und regionaler Einheiten. Dieses Puzzle hilft, Europa in seinen regionalen und lokalen Prägungen neu zu entdecken. Solche regionale Identität ist das Fundament eines menschengerechten und vielfältigen europäischen Hauses.

Hierzu haben Sie als ein Volk, das hat bleiben dürfen, in besonderem Maße geholfen. Gemeinsam haben wir an pommersch-kaschubischer Nachbarschaft bauen dürfen.

Wo zwischen Berent/Kościerzyna und Wdzidzensee/Jezioro Wdzydze die Wege von Grzibau/Grzybowo und Lissaken/Lizaki mit denen von Sietzenhütte/Sycowa Huta und Funkelkau/Wąglikowice sich kreuzen, so schreibt Majkowski, dort stehe an der breiten Fahrstraße aus früher Zeit eine alte Kiefer. Sie sei so hoch, dass man sie von den Dörfern eine Meile im Umkreis aus sehe, und so alt, dass sie sich an die ersten Menschen erinnere, die in den endlosen Wäldern mit Sichel und Pflug menschliche Siedlungen schufen und sich niederließen zwischen den Seen von Sudomie, Schodno, Zagnanie und Radolne. Die ältesten Leute in diesen Dörfern erzählen, dass schon ihre Väter die Kiefer so kannten, wie sie heute stehe: höher als der Kirchturm von Berent, mit einem Stamm ohne Rinde, schimmernd weiß bis in die Äste hinan. Hoch über das Land recke sie ihre knorrigen Zweige. Nirgends trage sie Nadeln. Nur im obersten Wipfel, der wie eine Wolke über dem Baume sitze, zeuge eine grüne Krone, dass in der alten Kiefer noch Leben sei.

Suchen wir diese Kiefer heute, finden wir einen wüsten Tagebau für Kies und Sand. Statt der Kiefer weist ein hölzernes Wegkreuz die Richtung.

Der alten kaschubischen Kiefer gleich endet der Philosoph Ernst Bloch sein Prinzip Hoffnung mit dem Trost, dass der Mensch noch überall in der Vorgeschichte lebe, ja alles und jedes stehe noch vor Erschaffung der Welt, als einer rechten. Die wirkliche Genesis sei nicht am Anfang, sondern am Ende, und sie beginne erst anzufangen, wenn Gesellschaft und Dasein radikal werden, das heißt sich an der Wurzel fassen:

Die Wurzel der Geschichte aber ist der arbeitende, schaffende, die Gegebenheiten umbildende und überholende Mensch. Hat er sich erfaßt und das Seine ohne Entäußerung und Entfremdung in realer Demokratie begründet, so entsteht in der Welt etwas, das allen in die Kindheit scheint und worin noch niemand war: Heimat.

Solche Heimat reicht tief in meinen Zauberort Kaschubei. Unter die kaschubischen Röcke der Anna Koljaiczek drängen doch wir alle. Sie sind der Fluchtpunkt aus der Welt. Sie bedeuten Paradies und Heimat, Geburt, Liebe, Tod, Rückkehr ins Selbstbewusstsein, Einkehr zum Ich, mała ojczyzna Kaszubów.
 

***

 

W podziękowaniu
Dietmar Albrecht

To wyróżnienie mnie zaskoczyło. Jestem bardzo wzruszony. Dziękuję Państwu.

Przypominam sobie nagrobek księcia Henryka w zamku Rheinsberg na terenie Marchii Brandenburskiej, brata, z pewnością Państwu znanego, wielkiego króla Prus – Fryderyka. Przez 50 lat, od 1753 aż do swojej śmierci w roku 1802, książę Henryk utrzymywał swój własny dwór, pełen fantazji i kpiny w stosunku do wielkiego brata w Poczdamie.

Napis na swój nagrobek książę Henryk ułożył własnoręcznie w wysmakowanym języku dworu w Rheinsberg.

 


Passant,
Souviens-toi que la perfection n‘est point sur la terre.
Si je n‘ai pu être le meilleur des hommes,
Je ne suis point au nombre des méchans...

Przechodniu,
Wspomnij, iż nie ma doskonałości na ziemi,
Dlatego też nie mogłem być najlepszym z ludzi,
Ależ przecież nie należę do tych złych...



 

Jeśli kiedyś i ja będę mógł dojść do takiegoż wniosku, będę zadowolony.
 

*

W 1964 roku jako młody student przywędrowałem pierwszy raz do Polski. Naprawdę była to wędrówka, bowiem pieszo, poprzez szczyt Śnieżki przebyłem drogę do miejsca, które czteroletni chłopiec musiał opuścić wraz z matką i braćmi w 1946 roku

Sudety... zaczarowane miejsce! Przy kuchennych stołach tenże chłopiec wchłonął inne zaczarowane nazwy: Wrocław, Mazury, Kłajpeda, Królewiec, Kaszuby, jak również Czechy, Morawy czy Siedmiogród. Jednakże pozostałe tematy matki pomijały milczeniem, a szczególnie powracający do domu ojcowie.

Uczeń ten czytał o Oskarze Doboszu i o kaszubskiej babci Annie Koljaczek. Kaszubi, tak jak i Anna Koljaczek, pochodzą ze wsi, dzierżawią niewielkie gospodarstwa z kurami, jedną krową, dwiema świniami, kilkoma morgami kartofli, trochę jęczmienia i żyta, i paroma jabłoniami. To nigdy nie wystarcza. Wciśnięci pomiędzy Pomorze i Gdańsk, pomiędzy Niemców i Polaków, żyją sobie ci Kaszubi sielsko i anielsko, praktycznie i troszkę szelmowsko, jak i wszystkie małe narody pośród wielkich, poza czasem i niedookreślone, w pewnym sensie jak lud pierwotny, który przetrwał szaleństwo otaczających go narodów – ich wojny i ucieczki, wysiedlenia i wybory. Tak to czytałem o Kaszubach u Grassa.

A później asystent uniwersytecki czytał w 1972 roku w Dzienniku ślimaka o sprzedawcy rowerów Antonim Stomma z Kartuz, urodzonym w roku 1888, zwanym rokiem 3 cesarzy. Kaszubscy rodzice Stommy dzierżawią gospodarstwa, doprowadzając je do ruiny. Ponieważ Prusy Zachodnie w tamtym okresie należą do Prus, Stomma uczy się w szkole mówić po niemiecku, ale mało co czytać i pisać. W domu mówi się po kaszubsku i po polsku, gdy przyjeżdżają goście z Tczewa lub Kościerzyny. Stomma nazywa Prusaków piefkies. Przed wojną służy w piechocie w Brodnicy na granicy zaboru rosyjskiego, niedaleko od miejsca, gdzie było tyle zamieszania z młynem Levina, co opisuje jednak już Johannes Bobrowski. Wojna światowa zdezaktualizowała nienawiść Antona Stommy do Prus.

Córka Stommy, Elżunia, uczy się w szkole mówić po polsku, ale mało co czytać i pisać. W domu mówi się po kaszubsku albo – kiedy przyjeżdżają goście z Kościerzyny lub Tczewa – po niemiecku. W 1940 roku Stomma składa wniosek o zniemczenie. Wypełniając kwestionariusze, odkrywając w połowie niemieckie korzenie krewnych i podpisując własny życiorys, zmaga się z każdą literą. Powoli Stomma uczy się pisać. Jednakże nigdy nie nauczy się czytać Danziger Vorposten. Gdy w 1945 roku, wkrótce po sowieckich, nadejdą wojska polskie, biega po Kartuzach z czerwoną opaską na ramieniu i wzbudza lęk.

Tyleż nauczyłem się o Kaszubach, którzy tak jak i Litwini, i Mazurzy na wschodzie kraju pruskiego, okalają peryferie historii.

I wtedy natknąłem się na Remusa Majkowskiego! Myślę, że to Józef Borzyszkowski dał mi ten impuls, kiedy to mi i moim towarzyszom podróży pod koniec lat 80., w okresie wielkich przemian, opowiadał o Kaszubach, prowadząc nas przez krainę kaszubską od Piaśnicy po Pelplin.

Któż na Kaszubach nie zna Remusa, jąkały o duszy rycerza, który widział Królewiankę i zapadły zamek? Bez Remusa nie odbył się żaden odpust czy też jarmark w Lipuszu, Kościerzynie, Brusach, nad jeziorem wdzydzkim, jak również w Stężycy nad Radunią. Nawet w silnie zniemczonym Bytowie kupowano z kary Remusa różańce, nabożne książeczki, śpiewniki. Remus nie dopraszał się ani o dytka ani o jałmużnę. Pod lichą kapotą i za potykającym się językiem skrywał cudowną duszę kaszubskiego Dawida, który ośmiela się podjąć walkę z pruskim żandarmem.

Zagroda Zabłockich stojąca na pustkach w kaszubskim Lipnie niedaleko od Jeziora Wdzydzkiego, podobnie jak i Sowiróg z wiechertowskich Dzieci Jerominów nad mazurskim Jeziorem Nidzkim, skryta jest w lasach, które nie znają wojny. Stamtąd Remus wynosi misję wybawienia zamku Kaszubów: „I wstanie nie znany światu lud, o którym dzieje dawno przestały pisać i znów pługami będzie orał ziemię i statkami będzie pływał po wodach. Wtedy przypomni sobie świat, że ten lud żył w dawno minionych czasach i dziwić się będą, że znowu żyje”.

Remus wędruje przez krainę Kaszubów aż na północ po Jezioro Żarnowieckie i dalej, do kraju Słowińców. W zamku Młotków z Sarbska nad Jeziorem Sarbsko spotyka ostatniego z panów kaszubskich:

 


Ty, którego twój towarzysz nazywa Remusem, chcesz dojść do ostatnich granic kaszubskiej mowy?... Jeśli pójdziesz na zachód ku Łebie, usłyszysz jeszcze rybacki lud mówiący naszą mową. Jeszcze w Główczycach pastor starym ludziom co niedzielę prawi kazanie kaszubskie albo jak my tu mówimy – słowińskie. Nawet jeszcze dalej starzy rybacy nad Jez. Gardneńskim mówią po naszemu. Ale są to ostatnie promienie słońca, które za chwilę zgasną. Młodzi już nie rozumieją mowy starszych i ze starszymi pójdzie ona do grobu...

 

 

Na cmentarzu przy kościele w Główczycach, na południe od Jeziora Łebsko, leży, tak jak i w innych stronach, obok kaszubskiego świat niemiecki. Na kaszubskiej połowie widzi Remus jak kwitną dzwonki, tak jak i w ogródkach przed chatami na rodzinnych Kaszubach. Z lasu kwiatów wystają kute z żelaza krzyże Kaszubów o dziwnych formach i ich rzeźbione w drewnie nagrobki, malowane kolorami otaczających ich kwiatów. Na niemiecki porządek spogląda główczycki kościółek jak kokoszka na podrzucone jaja, które wysiedziała: na nowej połowie cmentarza niemieckie krzyże stoją w czerni i w szeregu niby wojsko.

Remusowi nie udało się rozpalić skry Ormuzdowej i wznieść zamku Kaszubów. W Noc Świętojańską na Łysce, przy drodze z Gostomia w stronę Jeziora Długie, w obliczu Smętka sprzymierzonego z Obcym, Remus zawiódł.

Tak gorzkie zakończenie Majkowski nadaje Remusowi dokładnie w czasach, kiedy to Kaszuby zarzucają kotwicę w państwie polskim. Sam Majkowski nie doświadcza już terroru hitleryzmu, likwidacji z zimną krwią tak wielu Kaszubów, exodusu Niemców (jak i protestanckich Kaszubów). Nie doświadcza również, jak współcześnie na tych wszystkich krwawiących terytoriach przeszłego stulecia ludzie odkrywają swą własną i szczególną tożsamość.

Ta regionalna tożsamość pomaga człowiekowi na drodze ku samoświadomości, w spojrzeniu w głąb ku własnym możliwościom, własnemu potencjałowi, ku zdolności kształtowania własnego świata.

Świadomość regionalna wraz z odrębnością narodową i terytorialną tworzy wzajemnie zazębiającą się układankę lokalnych i regionalnych jednostek. Układanka ta pomaga w odkrywaniu na nowo Europy w jej wszelkich regionalnych i lokalnych zabarwieniach. Tak pojęta świadomość regionalna jest fundamentem sprawiedliwego i zróżnicowanego domu europejskiego.

W tym zamierzeniu Państwo jako społeczność, której dane było pozostać, dopomogliście w szczególny sposób.

Tam, gdzie pomiędzy Kościerzyną a Jeziorem Wdzydzkim schodzą się drogi z Grzybowa  i Lizaków, z Sycowej Huty i Wąglikowic, jak pisze Majkowski, tam stoi nad szerokim traktem z odległych czasów stara chojna. Jest ponoć tak wysoka, że widać ją z wiosek w promieniu mili, a tak stara, że pamięta jeszcze pierwszego człowieka, który w niekończących się lasach, ongiś pokrywających tę ziemię, siekierą i pługiem tworzył ludzkie osiedla, a zamieszkał pomiędzy jeziorami Sudomie, Schodno, Zagnanie i Radolno. Najstarsi ludzie w tych wsiach opowiadają, że stała ona już za pamięci ich ojców, taka sama jak dziś: wyższa niż wieża kościoła w Kościerzynie, bielejąca pniem kory w głąb aż do pierwszych gałęzi. Wysoko nad ziemią rozpościera swoje sękate gałęzie. Nigdzie nie nosi igliwia. Tylko na samym czubku, tak jak chmurka, która osiadła z nieba, zielona korona zaświadcza, że w starej chojnie jest jeszcze życie.

Szukając tejże chojny dzisiaj, natrafimy na pustynny krajobraz odkrywki żwiru i piasku. Zamiast sosny drogę wskazuje drewniany, przydrożny krzyż.

Podobnie do opowieści o starej, kaszubskiej chojnie filozof Ernst Bloch swą Zasadę nadziei [Prinzip Hoffnung] kończy słowami pokrzepienia, pisząc, że człowiek żyje jeszcze wszędzie w pradziejach, że właściwie wszystko jest jeszcze przed stworzeniem świata, tego prawego. Prawdziwa Genesis ma miejsce nie na początku, lecz na końcu i zaczyna się dopiero wtedy, kiedy społeczeństwo i byt staną się radykalne, to znaczy, gdy sięgną korzeni.

 


Korzeniem historii jest jednak pracujący, twórczy, zmieniający istniejące okoliczności i dążący przed siebie człowiek. Jeżeli ogarnął siebie i umiejscowił bez wyrzeczenia oraz wyobcowania w realnej demokracji, wtedy rodzi się na świecie coś, co wszystkim rozświetla dzieciństwo i gdzie jeszcze nikogo nie było: mała ojczyzna.

 

 

Takaż mała ojczyzna sięga głęboko w mój zaczarowany świat Kaszub. Wszyscy się przecież pchamy pod kaszubskie spódnice Anny Koljaczek. One są miejscem docelowym ucieczki od świata. One są rajem i małą ojczyzną, narodzinami, miłością, śmiercią, powrotem ku samoświadomości, powrotem ku własnemu Ja, do małej ojczyzny Kaszubów.

(Übersetzung ins Polnische von Miłosława Borzyszkowska-Szewczyk)